महेन्द्रनगर । गैर सरकारी संस्था संजीवनी नेपाल आवद्ध सुदूरपश्चिम पैरवी महिला सञ्जालको प्रथम महिला सम्मेलन तथा भेला भएको छ ।
सुदूरपश्चिम सरकारका पूर्व सामाजिक विकास मन्त्री मधु भारतीको प्रमुख आतिथ्यमा सम्मेलन गरिएको छ ।
सम्मेलनमा मञ्चका पाँच सय बढी सदस्य सहभागी भएका छन् । सम्मेलनमा सहभागी सबैले समान रङ्गको पोशाक लगाएका थिए ।
अधिकारर्मी एबम् नागरिक समाजका अगुवा नर बहादुर साउँदले कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । सम्मेलनबाट कञ्चनपुर घोषणा पत्र जारी गरिएको छ ।
मञ्चका संयोजक नितु भट्टले अध्यक्षता गरेको कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति कञ्चनपुरका प्रमुख दुर्गा बोहरा र भीमदत्त नगरपालिकाका नगर उप प्रमुख निलम लेखक जोशी विशिष्ट अतिथि थिए ।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि पूर्व राज्यमन्त्री भारतीले महिलाको नेतृत्व विकास, अधिकार सुनिश्चितता तथा सामाजिक रुपान्तरणका लागि महिलाहरूको सक्रिय सहभागिता आवश्यक रहेको बताइन् ।
महिलाका समस्या र सवाललाई स्थानीय तहसम्म प्रभावकारी रूपमा उठाउन पैरवी महिला सञ्जालले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने उल्लेख गर्दै उनले भनिन्, ‘ महिलालाई आर्थिक, सामाजिक तथा राजनीतिक रूपमा सशक्त बनाउन सबै पक्षबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बताउँदै महिला अधिकारका क्षेत्रमा काम गर्ने संघसंस्थासँग स्थानीय सरकार सहकार्य गर्न तयार रहेको छ ।’
कार्यक्रममा समन्वय प्रमुख बोहरा, उप मेयर जोशी सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी कञ्चनपुरका सभापति पदम विष्ट, एमाले कञ्चनपुरका उपाध्यक्ष जनकराज अवस्थी, नेपाली काँग्रेस कञ्चनपुर ३ का क्षेत्रीय सचिव उमेश जोशी, भीमदत्त नगरपालिका ५ का वडा अध्यक्ष पदमराज अवस्थी लगायतले मन्तव्य राखे ।
कार्यक्रममा मञ्चका संयोजक भट्टले महिलाहरूले भोगिरहेका सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक तथा लैङ्गिक विभेद र हिंसा सम्बन्धी सवाल, चुनौती तथा अवसरको पहिचान गरी महिला सशक्तीकरण, समान सहभागिता, अधिकार सुनिश्चितता र दिगो विकासका लागि साझा धारणा, प्राथमिकता तथा कार्ययोजना निर्माणका लागि सम्मेलन गरिएको बताइन् ।
कञ्चनपुर जिल्लाका महिलाहरूका प्रमुख सवाल, समस्या तथा चुनौतीको पहिचान र विश्लेषण गरी महिलामाथि हुने लैङ्गिक विभेद, घरेलु तथा लैङ्गिक हिंसा, बाल विवाह, सामाजिक कुरीति तथा असमानताका अवस्थाबारे छलफल गरी न्यूनीकरणका उपाय पहिचान विशिष्ट उद्देश्य रहेको उनको भनाई थियो ।
सम्मेलनसंगै संस्थाको २२ औं साधारण सभा तथा सातौ अधिवेशन गरिएको छ ।
कञ्चनपुर महिला सम्मेलन–२०८३
महिलाकासवाल, चुनौती र अवसर
तथ्यगत, परिणाममुखी तथा SMART महिला घोषणा पत्र
१. प्रस्तावना
हामी कञ्चनपुर जिल्लाका नौ वटै स्थानीय तहका महिला प्रतिनिधि, अधिकारकर्मी, नागरिक समाज, युवा, किशोरी तथा सरोकारवालाहरू कञ्चनपुर महिला सम्मेलन–२०८३ मा भेला भई महिलाको संवैधानिक अधिकारको प्रभावकारी कार्यान्वयन, लैङ्गिक समानता, सामाजिक न्याय, आर्थिक आत्म निर्भरता र निर्णय प्रक्रियामा महिलाको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्ने साझा प्रतिबद्धताका साथ यो घोषणा पत्र जारी गर्दछौँ ।
यो घोषणापत्र केवल मागहरूको सूची नभई स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकार तथा अन्य सरोकारवालाले नीति, योजना, बजेट र कार्यक्रम मार्फत कार्यान्वयन गर्न सक्ने प्राथमिकता, अपेक्षित परिणाम र मापनयोग्य सूचकमा आधारित साझा कार्यदिशाका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।
२. घोषणापत्रको दृष्टि र मुख्य लक्ष्य
२.१ दृष्टि: समान अधिकार, सुरक्षित जीवन, आर्थिक आत्मनिर्भरता, जलवायु–उत्थानशीलता र नेतृत्वमा महिलाको अर्थपूर्ण सहभागिता सहितको समतामूलक कञ्चनपुर ।
२.२ मुख्य लक्ष्य : २०८३–२०८८ अवधिमा कञ्चनपुरका महिलाको आर्थिक, सामाजिक, स्वास्थ्य, राजनीतिक तथा नागरिक अधिकार सुदृढ गर्दै महिला र किशोरी माथि हुने विभेद, हिंसा तथा अवसरको असमानता घटाउने ।
३. प्राथमिक सवाल र SMART प्रतिबद्धता
| प्राथमिकसवाल | मुख्य प्रतिबद्धता/कार्य | अपेक्षितपरिणामतथामापनसूचक | प्रमुखजिम्मेवारनिकाय |
| आर्थिकसशक्तीकरण | महिलाउद्यमीकालागिसीप, व्यवसाययोजना, वित्तीयसाक्षरता, सहुलियतपूर्णऋणरबजारपहुँचलाईस्थानीयकार्यक्रमसँगजोड्ने।समानकामकोसमानज्यालाकालागिअनुगमनगर्ने। | प्रत्येकस्थानीयतहमामहिलाउद्यमीकोअद्यावधिकविवरण; सहयोगपाएकाउद्यमकोसंख्या/आयमापरिवर्तन; समानज्यालाअनुगमनप्रतिवेदन। | स्थानीयतह, प्रदेश, सहकारी/वित्तीयसंस्था, निजीक्षेत्र |
| सम्पत्तिमाथिकोअधिकार | महिलाकोनाममाघरजग्गास्वामित्वबढाउनकानुनीजानकारी, दर्ताप्रक्रियामासहजीकरणरउपलब्धप्रोत्साहनबारेअभियानसञ्चालनगर्ने। | महिलाकोनाममादर्ता/संयुक्तस्वामित्वकोवार्षिकप्रगतिअभिलेख; सेवा/सहजीकरणप्राप्तमहिलाकोसंख्या। | स्थानीयतह, मालपोत/सम्बन्धितकार्यालय, नागरिकसमाज |
| शिक्षातथाकिशोरी | बालिकातथाकिशोरीकोविद्यालयनिरन्तरता, पुनःभर्ना, सुरक्षितविद्यालयरकिशोरीमैत्रीकार्यक्रमलाईप्राथमिकतादिने। | विद्यालयछोड्नेकिशोरीकोविवरणरकारणअभिलेख; पुनःभर्नातथानिरन्तरताकोवार्षिकप्रगति। | स्थानीयतह, विद्यालय, शिक्षानिकाय |
| बालविवाहतथाकुप्रथा | बालविवाह, छाउपडीलगायतकाहानिकारकसामाजिकअभ्यासविरुद्धवडा/समुदायमारोकथाम, सूचना, संरक्षणरकानुनीसहजीकरणसंयन्त्रसुदृढगर्ने। | जोखिममारहेकाकिशोरीपहिचान; रोकथाम/परामर्शकाकेसअभिलेख; विद्यालय/समुदायअभियानकोवार्षिकसंख्या। | स्थानीयतह, प्रहरी, विद्यालय, समुदाय |
| स्वास्थ्यतथाप्रजननअधिकार | सुरक्षितमातृत्व, परिवारनियोजन, किशोरीमैत्रीयौनतथाप्रजननस्वास्थ्यसेवा, पोषणरगोपनीयपरामर्शमापहुँचबढाउने। | सेवाउपयोगसम्बन्धीस्थानीयतहगतअभिलेख; किशोरीमैत्रीसेवाउपलब्धस्वास्थ्यसंस्थाकोसंख्या। | स्वास्थ्यसंस्था, स्थानीयतह, प्रदेश |
| लैङ्गिकहिंसा | घरेलुतथालैङ्गिकहिंसामाशून्यसहनशीलता; तत्कालसुरक्षा, कानुनीसहायता, मनोसामाजिकपरामर्शरपुनःस्थापनाकोसमन्वितसेवासुनिश्चितगर्ने। | उजुरी/रेफरल/सेवाप्राप्तकेसकोगोप्यअभिलेख; सेवापहुँचकोसमयरपरिणामकोवार्षिकसमीक्षा। | स्थानीयतह, प्रहरी, न्यायिकसमिति, सेवाप्रदायक
|
| सुरक्षितआवास | हिंसापीडितमहिलातथाबालिकाकालागिसुरक्षितआवास, उद्धाररपुनःस्थापनाकोपहुँचलाईजिल्लास्तरमासमन्वितबनाउने। | उपलब्धसुरक्षितआवास/सेवाकोअद्यावधिकसूची; सेवाप्राप्तलाभग्राहीकोसंख्या। | स्थानीयतह, प्रदेश, नागरिकसमाज |
| मानवबेचबिखन | सीमाक्षेत्रमाजोखिमपहिचान, सूचना, समुदायसचेतना, उद्धारररेफरलप्रणालीलाईसुदृढगर्ने। | जोखिमक्षेत्र/समूहकोनक्साङ्कन; सचेतनाररेफरलकार्यक्रमकोवार्षिकप्रतिवेदन। | स्थानीयतह, सुरक्षानिकाय, सीमा/सम्बन्धितनिकाय |
| जलवायुपरिवर्तन | महिलाकृषककालागिजलवायु–सहनशीलकृषि, पानीसंरक्षण, विपद्पूर्वतयारीरवैकल्पिकजीविकोपार्जनमाप्राथमिकतादिने। | महिलालाभग्राहीसंख्या; जलवायु–सहनशीलप्रविधिअपनाएकाउद्यम/कृषक; महिलासहभागितासहितका CAPA/LAPA वास्थानीययोजनाकोसंख्या। | स्थानीयतह, कृषि/जलवायुनिकाय, समुदाय |
| विपद्तथासुरक्षा | बाढी, डुबान, अत्यधिकगर्मीतथाअन्यविपद्मागर्भवती, सुत्केरी, किशोरी, अपाङ्गताभएकारजोखिममारहेकामहिलाकालागिविशेषप्रोटोकलबनाउने। | वडा/स्थानीयतहमाजोखिमसूची; महिला–मैत्रीपूर्वसूचना/उद्धारअभ्यास; वार्षिकअभ्यासप्रतिवेदन। | स्थानीयतह, विपद्व्यवस्थापननिकाय, समुदाय |
| नेतृत्वतथाराजनीतिकसहभागिता | महिलाप्रतिनिधिकोक्षमताविकास, नेटवर्किङरयोजना–बजेटप्रक्रियामाअर्थपूर्णसहभागितासुनिश्चितगर्ने। | महिलासहभागितासहितकायोजनाबैठक/परामर्शकोअभिलेख; नेतृत्व/क्षमताविकासकार्यक्रमकोसंख्या। | स्थानीयतह, प्रदेश, राजनीतिक/सामाजिकसंस्था |
| सामाजिकसुरक्षातथासमावेशिता | दलित, जनजाति, सीमान्तकृत, अपाङ्गताभएका, विपन्न, एकलतथाअन्यजोखिममारहेकामहिलाकालागिलक्षितपहुँचरसेवासुनिश्चितगर्ने। | लक्षितसमूहअनुसारछुट्टैतथ्याङ्क; सेवा/कार्यक्रममापहुँचकोवार्षिकसमीक्षा। | स्थानीयतह, प्रदेश, सेवाप्रदायक |
४. तथ्य प्रयोग सम्बन्धी प्रतिबद्धता
घोषणापत्र कार्यान्वयनमा राष्ट्रियज नगणना, नेपाल जनसांख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण, स्थानीय तहका प्रशासनिक अभिलेख तथा विषयगत सरकारी प्रतिवेदनलाई आधार मानिनेछ ।जिल्ला वा स्थानीय तह स्तरको प्रमाणित तथ्य उपलब्ध नभएको अवस्थामा अनुमानित संख्या प्रयोग नगरी ‘तथ्य अद्यावधिक/अभिलेख आवश्यक’ भनी उल्लेख गरिनेछ ।
५. कार्यान्वयनतथाजवाफदेहिता
- तीनै तहका सरकारसँग घोषणापत्रका प्राथमिकताहरूलाई वार्षिक नीति, कार्यक्रम र बजेटमा समावेश गर्न औपचारिक पहल गरिने छ।
- हरेक स्थानीय तहले महिला सवाल सम्बन्धी आधार रेखा, लक्ष्य, बजेट र प्रगति सूचक अद्यावधिक गर्ने व्यवस्था मिलाउनेछ।
- महिला सम्मेलनको प्रतिनिधित्व समेटिएको अनुगमन/समन्वय संयन्त्रले वर्षमा कम्तीमा एक पटक घोषणापत्र कार्यान्वयनको समीक्षा गर्नेछ ।
- प्रगति समीक्षा गर्दा लिङ्ग, उमेर, सामाजिक समूह, अपाङ्गता र भौगोलिक अवस्था अनुसार छुट्टा छुट्टै तथ्याङ्क प्रयोग गरिनेछ ।
- घोषणापत्रका प्रतिबद्धता पूरा गर्न स्थानीय तह, प्रदेश सरकार, संघीय निकाय, नागरिक समाज, निजी क्षेत्र तथा विकास साझेदारबीच सहकार्य गरिनेछ ।
६. कञ्चनपुर महिलासम्मेलन–२०८३ का साझा संकल्प
- महिलामाथि हुने सबै प्रकारका विभेद, हिंसा र शोषण विरुद्ध शून्य सहनशीलताको सामाजिक अभियान सञ्चालन गर्ने ।
- महिलाको नाममा तथा संयुक्त नाममा सम्पत्ति स्वामित्व बढाउन कानुनी, प्रशासनिक र सामाजिक सहजीकरण गर्ने।
- बाल विवाह अन्त्य र किशोरीको शिक्षा तथा स्वास्थ्य अधिकार सुनिश्चित गर्न वडा–विद्यालय–परिवार साझेदारी सुदृढ गर्ने ।
- महिलाको आर्थिक आत्मनिर्भरता, उद्यमशीलता, समान ज्याला र बजार पहुँचलाई स्थानीय आर्थिक विकाससँग जोड्ने ।
- महिलाको स्वास्थ्य तथा प्रजनन अधिकारलाई गुणस्तरीय, पहुँचयोग्य, गोपनीय र सम्मानजनक सेवासँग जोड्ने ।
- जलवायु परिवर्तन र विपद्व्यवस्थापनका सबै चरणमा महिलाको अर्थपूर्ण सहभागिता तथा नेतृत्व सुनिश्चित गर्ने। सीमा क्षेत्रमा महिला तथा बालिका बेचबिखन रोकथामका लागि समुदाय, सुरक्षा निकाय र सेवा प्रदायकबीच समन्वय सुदृढ गर्ने ।
- स्थानीय नीति, योजना, बजेट र निर्णय प्रक्रियामा महिलाको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्ने ।
- पछाडि पारिएका तथा जोखिममा रहेका महिलाका लागि समान अवसर र लक्षित कार्यक्रम सुनिश्चित गर्ने।
- घोषणा पत्रलाई वार्षिक प्रगति समीक्षा, सार्वजनिक जवाफदेहिता र आगामी महिला सम्मेलनसँग जोडेर निरन्तरता दिने ।
७. समापन घोषणा
हामी कञ्चनपुरका महिलाहरू समान अधिकार, सम्मान, सुरक्षा, आत्मनिर्भरता र नेतृत्वका लागि एकताबद्ध छौँ।यो घोषणा पत्रलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न तीनै तहका सरकार, नागरिक समाज, निजी क्षेत्र, सञ्चार माध्यम, विकास साझेदार तथा समुदायसँग सहकार्य गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौँ । हाम्रो साझा लक्ष्य केवल प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नु होइन, मापन गर्न सकिने परिणाम हासिल गर्नु हो ।
मिति: २०८३भाद्र
स्थान: महेन्द्रनगर, कञ्चनपुर, सुदूरपश्चिमप्रदेश
